Afgelopen week was ik begeleider van een intervisiebijeenkomst met een groep jeugdprofessionals. Betrokken mensen, die dag in dag uit met kwetsbare jongeren werken. Op een gegeven moment dook een oude uitspraak op: “stilstaan is achteruitgang.” Er viel een stilte. Want is dat eigenlijk wel zo?
Die vraag bleef bij me hangen. Niet alleen voor jeugdzorg, maar voor elke organisatie en elke ondernemer. Want de maatschappij staat nooit stil. Er verandert altijd iets, groot of klein, en dat raakt jouw manier van werken, jouw team, jouw plannen voor de toekomst. Tegelijk kan het vertrouwde zo comfortabel zijn dat je er niet meer weg van wilt. Je blijft zitten waar je zit. Soms ga je zelfs tegen bewegen.
Wat maakt dat we daar met z’n allen zo gevoelig voor zijn? En belangrijker: hoe kom je wél in beweging, zonder jezelf te verliezen?
Wat trekt je vooruit, wat houdt je tegen?
In de bijeenkomst gebruikten we een simpele set vragen om richting te vinden: waar wil je naartoe bewegen? Wat beweegt je naar voren? Wat houdt je tegen? Wat trekt je terug? Wie of wat zou kunnen helpen?
Die vragen raken aan iets dat in de motivatiepsychologie al decennia onderzocht wordt: het onderscheid tussen “approach” en “avoidance” motivatie, oftewel bewegen naar iets toe versus wegbewegen van iets af. Recent hersenonderzoek uit 2024 laat zien dat deze twee systemen letterlijk anders werken in ons brein: doelen die zijn geframed als iets om naartoe te bewegen, geven meer plezier en energie, terwijl doelen die zijn geframed als iets om te vermijden vooral angst en terughoudendheid oproepen. Vertaald naar je organisatie: als verandering alleen wordt gebracht als “anders gaan we eraan” voelt dat heel anders in je lijf dan wanneer het gaat om “hier willen we naartoe.” Dezelfde verandering, een ander effect op motivatie.
Comfortabel is niet hetzelfde als goed
Waarom blijven teams en bedrijven soms hangen, ook als iedereen weet dat verandering nodig is? Onderzoek naar organisatie-traagheid laat zien dat comfort een eigen kracht ontwikkelt: hoe langer een manier van werken “gewoon werkt,” hoe groter de weerstand om die los te laten, ook wanneer de buitenwereld allang is veranderd. Het is geen onwil of luiheid. Het is een heel menselijk mechanisme: het bekende voelt veilig, ook als het je op termijn tegenwerkt.
Beweging is een proces, geen knop
Een ander misverstand: dat verandering een keuze is die je in één keer maakt. Uit onderzoek naar gedragsverandering blijkt juist het tegendeel. Mensen bewegen door opeenvolgende fasen, van “ik denk er nog niet over na” via “ik overweeg het” naar “ik ben eraan begonnen” en uiteindelijk “ik hou het vol”. Dat betekent: de eerste stap hoeft niet de hele beweging te zijn. Een klein experiment, een gesprek, één aangepast proces, dat telt al als beweging.
Wortelen als riet
In de intervisie kwam een beeld naar boven dat precies dit vangt: riet. Riet wortelt zich diep en is tegelijk sterk en veerkrachtig. Het buigt mee met de wind, zonder om te knakken en zonder zijn wortels los te laten.
Dat is misschien wel de kern van gezonde verandering in organisaties: ruimte maken voor beweging, zonder je kern en waarden kwijt te raken. Onderzoek naar psychologische flexibiliteit, het vermogen om je aan te passen aan wat een situatie vraagt terwijl je in lijn blijft met je eigen waarden, laat zien dat dit direct samenhangt met beter functioneren en meer veerkracht, ook onder druk van verandering. Ander onderzoek onder medewerkers tijdens organisatieveranderingen bevestigt dat gerichte ondersteuning bij veerkracht, zoals coaching gericht op hoop, zelfeffectiviteit en grip op de situatie, meetbaar helpt om die verandering vol te houden.pmc.ncbi.nlm.nih+1
Terug naar jouw organisatie
Dus: waar wil jij naartoe bewegen met je bedrijf of team? Wat trekt je nu al vooruit, en wat houdt je juist tegen of trekt je terug? Wie of wat zou kunnen helpen om die beweging te maken?
En misschien wel de belangrijkste vraag: wat zou een eerste stap kunnen zijn? En een tweede?
Stilstaan is niet per se achteruitgang. Maar het is wél de moeite waard om eerlijk te kijken of je bewust stilstaat, geworteld en sterk, of dat je vastzit uit gewoonte.
Ik ben benieuwd: wat houdt jou of je organisatie op dit moment het meest tegen om die volgende stap te zetten?
Alle liefs,
Masja Slor
